در سال‌های اخیر، یکی از پرتکرارترین پرسش‌ها در میان خریداران و فروشندگان طلا، میزان و نحوه‌ی محاسبه مالیات طلا بوده است. تغییرات مکرر قوانین مالیاتی، نوسانات بازار و ابهامات موجود در فاکتورهای خرید، موجب شده بسیاری از مردم ندانند که دقیقاً چه مقدار از مبلغ پرداختی آن‌ها مربوط به مالیات است و چه بخشی هزینه واقعی طلا به حساب می‌آید. در این مقاله از وب‌سایت دکتر فلامرزی، قصد داریم به شکلی جامع و دقیق بررسی کنیم که مالیات طلا چقدر است، چگونه محاسبه می‌شود، چه تفاوتی با مالیات ارزش افزوده دارد، و چه تغییراتی در سال‌های اخیر در این زمینه رخ داده است.

مالیات طلا چیست؟

مالیات طلا در واقع نوعی مالیات بر مصرف است که دولت از خرید و فروش مصنوعات طلا دریافت می‌کند. هدف از وضع این مالیات، افزایش شفافیت در معاملات، کنترل گردش مالی بازار طلا و تأمین بخشی از درآمدهای عمومی دولت است. در گذشته، مالیات طلا به‌صورت مستقیم بر کل مبلغ فاکتور خرید محاسبه می‌شد، اما با اصلاحات جدید در قانون مالیات بر ارزش افزوده، تنها بخش مشخصی از فاکتور شامل مالیات می‌شود. به عبارت دیگر، امروز دیگر مالیات بر کل مبلغ طلا اعمال نمی‌شود، بلکه تنها بر اجرت ساخت و سود فروشنده مالیات تعلق می‌گیرد.

تفاوت مالیات طلا با مالیات بر ارزش افزوده

یکی از مهم‌ترین اشتباهات خریداران این است که تصور می‌کنند مالیات طلا همان مالیات بر ارزش افزوده است، در حالی که تفاوت‌هایی بین این دو وجود دارد. مالیات بر ارزش افزوده (VAT) نوعی مالیات بر مصرف نهایی کالا و خدمات است که معمولاً به‌صورت درصدی از ارزش کالا دریافت می‌شود. این نوع مالیات از سال ۱۳۸۷ در ایران اجرا شد و شامل بسیاری از کالاها از جمله طلا نیز می‌شود. اما در حوزه طلا، به دلیل خاص بودن ماهیت این کالا، قانون‌گذار تصمیم گرفته بخش طلای خام را از مالیات معاف کند و تنها اجرت و سود فروشنده را مشمول مالیات بداند. به همین دلیل است که در فاکتورهای جدید، مالیات فقط بر پایه‌ی اجرت و سود محاسبه می‌شود، نه بر قیمت کل طلا.

مالیات خرید سکه

مالیات خرید سکه یکی از موضوعات مهم در معاملات طلا و ارز است که بسته به نوع سکه و نحوه خرید آن (بانکی یا بازاری) متفاوت است. بر اساس قوانین فعلی، خرید سکه از بانک مرکزی مشمول مالیات بر ارزش افزوده نیست، اما در صورتی که سکه از طلافروشی‌ها یا بازار آزاد خریداری شود، ممکن است مالیات بر سود حاصل از فروش یا معاملات آن اعمال شود. همچنین در صورتی که فردی تعداد زیادی سکه خریداری کند و به‌عنوان فعالیت اقتصادی شناخته شود، باید مالیات بر درآمد حاصل از آن را پرداخت کند. به‌طور کلی، هدف از این مالیات، شفاف‌سازی معاملات و جلوگیری از فعالیت‌های سوداگرانه در بازار سکه است.

مالیات خرید شمش طلا

مالیات شمش طلا بسته به خلوص و هدف خرید آن تعیین می‌شود. بر اساس قانون مالیات بر ارزش افزوده، شمش طلا با عیار ۹۰۰ هزارم (یا ۹۰ درصد خلوص) و بالاتر، به‌عنوان «طلای خام» شناخته می‌شود و از پرداخت مالیات و عوارض ارزش افزوده معاف است. این معافیت به‌دلیل ماهیت سرمایه‌ای شمش و نقش آن در تأمین مواد اولیه برای ساخت مصنوعات طلا در نظر گرفته شده است. اما در صورتی که شمش به‌صورت زینتی یا با اجرت ساخت عرضه شود، بخش اجرت و سود فروشنده مشمول مالیات می‌شود. هدف از این قانون، حمایت از تولیدکنندگان و جلوگیری از چندباره‌پرداختی مالیات در زنجیره تولید طلا است.

مالیات طلا چند درصد است؟

مالیات طلا یک عدد ثابت نیست و بسته به نوع مالیات، درصد آن متفاوت است. به‌طور خلاصه طلا 3 نوع مالیات اصلی دارد و درصد هرکدام به شکل زیر است:

1. مالیات بر ارزش افزوده طلا

مالیات بر ارزش افزوده طلا ۹ درصد است و این مبلغ فقط به اجرت ساخت و سود فروشنده تعلق می‌گیرد، نه به اصل طلای خام؛ بنابراین هنگام خرید طلا، خریدار تنها برای اجرت و سود فروشنده ۹٪ مالیات پرداخت می‌کند.

2. مالیات بر عایدی طلا

مالیات بر عایدی طلا نوعی مالیات است که بر سود واقعی حاصل از خرید و فروش طلا اعمال می‌شود. یعنی اگر فردی امروز طلا یا سکه خریداری کند و پس از مدتی با قیمت بالاتری آن را بفروشد، اختلاف بین قیمت خرید و قیمت فروش به‌عنوان عایدی سرمایه شناخته شده و مشمول مالیات می‌گردد. این مالیات تنها زمانی محاسبه می‌شود که معامله منجر به سود شده باشد و شامل اصل سرمایه اولیه نمی‌شود. به بیان دیگر، دولت بر افزایش ارزش طلا نسبت به زمان خرید مالیات می‌گیرد. میزان و نحوه محاسبه این مالیات معمولاً بر اساس قوانین تعیین‌شده در سال اجرای معامله مشخص می‌شود و در جدول مربوطه می‌توان جزئیات نرخ‌ها، معافیت‌ها و شرایط اعمال آن را مشاهده کرد.

3. مالیات بر عملکرد طلافروشان

مالیات بر عملکرد طلافروشان، مالیاتی است که صرفاً بر عهده فروشندگان طلا قرار دارد و هیچ ارتباطی با خریدار ندارد. این مالیات بر اساس سود سالانه حاصل از فعالیت شغلی طلافروشان محاسبه می‌شود و شامل درآمد خالص فروش طلا پس از کسر هزینه‌های مرتبط با کسب‌وکار است. به عبارت دیگر، هرگونه سود حاصل از خرید و فروش طلا، بدون توجه به مشتری، مشمول این مالیات می‌شود. مطابق آخرین قوانین مالیاتی سال ۱۴۰۴، نرخ این مالیات بین ۱۵ تا ۲۵ درصد متغیر است و میزان دقیق آن بسته به سطح درآمد و شرایط مالیاتی هر واحد صنفی تعیین می‌گردد. این سیستم مالیاتی با هدف شفاف‌سازی درآمدها و جلوگیری از فرار مالیاتی طلافروشان طراحی شده است و پرداخت آن الزامی است.

ضرورت مشاوره مالیاتی برای طلافروشان

مشاوره مالیاتی برای طلافروشان یک ضرورت جدی و غیرقابل‌انکار است، زیرا صنف طلا به دلیل ارزش بالای کالا، حجم زیاد تراکنش‌های نقدی و قوانین پیچیده مالیاتی، بیش از هر کسب‌وکار دیگری در معرض ریسک‌های مالی و جریمه‌های سنگین قرار دارد. نوسانات مداوم قیمت طلا، نحوه محاسبه مالیات بر ارزش افزوده، مالیات بر عایدی سرمایه و الزامات حسابرسی، همگی باعث می‌شوند کوچک‌ترین خطا در ثبت معاملات یا صدور فاکتور، خسارت‌های بزرگی ایجاد کند. به همین دلیل، طلافروشان برای کاهش ریسک‌های قانونی، استفاده از معافیت‌ها، پرداخت صحیح و بهینه مالیات، و مدیریت دقیق اسناد و تراکنش‌ها، حتماً باید از مشاوره مالیاتی حرفه‌ای و به‌روز بهره‌مند شوند. 

برای آشنایی با نکات تخصصی و چالش‌های مالیاتی صنف طلا، پیشنهاد می‌کنیم مقاله «مشاوره مالیاتی طلافروشان» را مطالعه کنید.

نتیجه‌گیری

در مجموع می‌توان گفت که هدف اصلی از وضع مالیات بر طلا، ایجاد شفافیت در معاملات، جلوگیری از فرار مالیاتی و تنظیم بازار است. با اجرای اصلاحات جدید در قانون مالیات بر ارزش افزوده، دیگر کل مبلغ طلا مشمول مالیات نمی‌شود، بلکه تنها اجرت ساخت و سود فروشنده مبنای محاسبه قرار می‌گیرد؛ امری که به نفع خریداران و تولیدکنندگان واقعی طلاست. همچنین معافیت شمش و طلای آب‌شده از مالیات، از تکرار مالیات در زنجیره تولید جلوگیری کرده و به رونق صنف طلا و جواهر کمک می‌کند. در نهایت، آگاهی از جزئیات قوانین مالیاتی می‌تواند به خریداران کمک کند تا با اطمینان و شفافیت بیشتری در بازار طلا، سکه و شمش معامله کنند.